گردشگری در ایران

بر اساس آمار سازمان گردشگری، سهم صنعت گردشگری ایران از تولید ناخالص داخلی، حدود ۱۱۹ میلیون دلار (معادل ۲٫۴ درصد) است که پیش‌بینی می‌شود در سال ۱۴۰۲، به چهار درصد افزایش یابد. همچنین در حال حاضر، ۴۷۵ هزار ایرانی در صنعت گردشگری و صنایع مرتبط با آن مشغول به کارند که این میزان، ۱٫۲ درصد از کل نیروی کار فعال در ایران را تشکیل می‌دهد و بر اساس برنامه‌های دولت، باید تا سال ۱۴۰۲، به ۳٫۲ درصد افزایش پیدا کند.
مطابق آمارهای منتشره از سوی سازمان جهانی گردشگری، گردشگری ایران در سال گذشته (۱۳۹۵) ۱۲ درصد رشد داشته، درحالی‌که رشد جهانی گردشگری ۴ درصد بوده است. شاید به‌همین دلیل، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در حوزه گردشگری طی سال ۹۵، رشدی ۲۰ تا ۳۰ درصدی را به‌همراه داشته است. بااین‌حال براساس اعلام رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، طی دو سال گذشته، آمار ورود گردشگران خارجی به کشور تنها ۴٫۶ دهم درصد گردشگران دنیا بوده است.

در سال ۹۲ تقریبا ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر، در سال ۹۳ حدود ۵ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر و در سال ۹۴ حدوداً ۵ ‌میلیون و ۲۵۰ هزار نفر به ایران آمدند. این آمار در سال ۹۵ با رشد حدود ۳۰۰ هزار نفری مواجه بوده است. هرچند طبق سند چشم‌انداز، در میانه برنامه ششم می‌بایست حدود ۸ میلیون گردشگر خارجی به کشور جذب می‌شد. به‌گفته مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و حمایت از توسعه گردشگری کشور، گرچه میل سفر به ایران در کشورهای حوزه خلیج‌فارس و عراق کمتر شده، اما سفرِ گردشگران اروپایی و آمریکایی به ایران از سال ۹۵ تا پایان سه‌ماهه اول ۹۶، ۵۶٫۶ درصد رشد داشته است. پس از برجام از مرداد ۹۴ تا پایان سال ۹۵، ۴۷۸هزار و ۸۲۶ نفر از کشورهای غربی (عمدتاً اروپایی) به ایران سفر کردند. این در حالی است که پیش از برجام در فاصله دی‌ماه ۹۲ تا تیرماه ۹۴، تنها ۳۵ هزار و ۸۵۲ اروپایی به ایران مسافرت کرده بودند. بر اساس آخرین پیش‌بینی سازمان جهانی گردشگری روند روبه‌رشد جذب گردشگر خارجی به ایران تا ۲۰۲۷ ادامه خواهد شد.

جایگاه ایران در شاخص رقابت‌پذیری گردشگری

براساس آمار مجمع جهانی اقتصاد در مورد شاخص‌های رقابت‌پذیری گردشگری ایران و مقایسه آن با رقبای منطقه خود در زمینه گردشگری می‌توان بیان داشت ایران طی سال‌های اخیر در بسیاری از شاخصها رشد مطلوبی داشته است. ايران در سال ۲۰۱۱ رتبه ۱۱۴ از بين ۱۳۹ كشور، در سال ۲۰۱۳، با ۱۶ پله صعود، رتبه ۹۸ از بين ۱۴۰ كشور، در سال ۲۰۱۵ رتبه ۹۷ از بين ۱۴۱ كشور و در نهايت در سال ۲۰۱۷ با ۴ پله صعود، رتبه ۹۳ از بين ۱۳۶ كشور جهان را به خود اختصاص داده است. امتياز ايران در شاخص رقابت‌پذيری سفر و گردشگری ۲۰۱۷، معادل ۳٫۴ است كه اين امتياز در سال ۲۰۱۵، ۳٫۴ بوده است. همچنين رتبه ايران از جايگاه نهم در بين كشورهای خاورميانه در سال ۲۰۱۵ به جايگاه هشتم در سال ۲۰۱۷ در اين گروه صعود كرده است. روند روبه‌رشد ورود گردشگران به ایران و وضعیت بسیارمطلوب در شاخص‌هایی همچون قیمت رقابتی در کنار روند روبه‌رشد در سایر شاخص‌های رقابت پذیری، نشان‌دهنده جذابیت‌های سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری ایران است.

ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری

آمارهاى رسمى از گردش مالى بيش از ۸۰۰ ميليارد دلار در سال در صنعت توريسم جهان حکایت می‌کنند، كه سهم ايران از اين گردش كمتر از يك‌دهم درصد است؛ سهم بسيار ناچيزی که نشان‌ می‌دهد صنعت گردشگرى ما نتوانسته نقش خود را به‌عنوان يك عامل مهم توسعه اقتصادى و نیز معرفى ايران به‌عنوان يك كشور توريستى و فرهنگى، به خوبى ايفا كند. چراكه ايران به دليل سابقه تمدنى كهن و آثار متعدد و سالم به‌جامانده‌اش از دوران شكوه تمدن پارس، حتی پتانسيل پيشتاز بودن در ميان كشورهاي دنيا را دارد. عوامل متعددی (از جمله سوء مدیریت در برنامه‌ریزی برای گردشگری یا بی‌ثباتی خاورمیانه) باعث شده‌اند تا صنعت توریسم ایران، جایگاهی پایین‌تر از پتانسیل‌هایش داشته باشد؛ اما جدا از کمبودها و کاستی‌های موجود، تبلیغات ایران در رسانه‌های فرا مرزی برای جذب گردشگر نیز بسیار ضعیف است. نرخ رشد سرمایه‌گذاری در گردشگری ایران از سال ۲۰۱۳ تاکنون همواره نرخ صعودی خود را حفظ کرده است به‌طوری‌که در سال ۲۰۱۶ در مقایسه با سال ۲۰۱۳ شاهد رشد بیش از شش‌درصدی آن بوده‌ایم و بر اساس پیش‌بینی‌های سازمان جهانی گردشگری این رشد در سال‌های آتی ادامه خواهد داشت.

به‌عقیده کارشناسان، ایران جذابیت‌های متعددی برای سرمایه‌گذاری در گردشگری دارد که از مهم‌ترین‌هایش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. پراکندگی جاذبه‌های گردشگری
  2. وجود ظرفیت‌های گوناگون در انواع گردشگری (طبیعی، تاریخی، مذهبی، درمانی، تجاری و…) و تنوع زیست‌محیطی و مستعد بودن کشور برای استفاده از منابع طبیعی
  3. فرهنگ و تاریخ غنی
  4. امنیت
  5. مشتریان داخلی و خارجی
  6. حمایت دولت و سیستم بانکی
  7. اعتقاد مسئولان به اشتغال‌زایی از طریق گسترش توریسم
  8. وجود اماکن مذهبی از ادیان مختلف؛ کلیساها، مقابر و زیارتگاه‌های یهودیان و زرتشتیان
  9. وجود حرم امام رضا (ع)، بُقاع متبرکه و امام‌زاده‌ها جهت جذب گردشگران مسلمان از کشورهای هم‌جوار
  10. برخورداری کشور از خیل عظیم نیروی کار جوان و علاقه‌مند به صنعت گردشگری
  11. وضعیت مناسب سواد در اکثر مناطق گردشگری کشور
  12. نیروی کار ارزان، انرژی ارزان، خدمات ارزان، تقاضای بالا
  13. قیمت رقابتی